Xülasə: Məqalədə Azərbaycanın Son Tunc-Erkən Dəmir dövrünün ən mühüm arxeoloji mədəniyyətlərindən biri olan Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin müasir elmi yanaşmalar əsasında öyrənilməsi, yeni tədqiqat istiqamətləri və bu zəngin mədəni irsin təhsil sistemində istifadəsinin perspektivləri geniş şəkildə təhlil edilmişdir. Xocalı–Gədəbəy mədəniyyəti e.ə. XIII-VII əsrləri əhatə edən,
Qarabağ, Gədəbəy, Gəncə, Şəmkir, Daşkəsən, Mingəçevir, Naxçıvan və Azərbay canın digər
bölgələrində geniş yayılmış arxeoloji kompleks olub, Qafqazın qədim sivilizasiyalarının formalaşmasında mühüm yer tutur. Bu mədəniyyət yaşayış məskənləri, kurqanlar, daş qutu qəbirlər, zəngin
metal məmulatları, keramika nümunələri və dəfn adətləri ilə regionun sosial, iqtisadi və mənəvi
həyatını öyrənmək baxımından əhəmiyyətli elmi mənbə hesab edilir.
Məqalədə göstərilir ki, son illərdə arxeologiya elmi yalnız ənənəvi qazıntı metodları ilə kifayətlənmir, müasir multidissiplinar yanaşmaların tətbiqi nəticəsində qədim cəmiyyətlərin həyat tərzi
daha dəqiq şəkildə rekonstruksiya olunur. Radiokarbon tarixləndirmə, izotop analizləri, paleogenetik
tədqiqatlar, paleobotanika, paleozoologiya, metallurgiya analizləri, GIS texno logiyaları, peyk
təsvirləri, üçölçülü (3D) modelləşdirmə və rəqəmsal xəritələşdirmə kimi müasir metodlar Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin xronologiyasının, yayılma arealının, təsərrüfat sisteminin və digər mədəniyyətlərlə qarşılıqlı əlaqələrinin daha obyektiv şəkildə müəyyən edilməsinə imkan yaradır. Son dövrlərdə aparılan tədqiqatlar bu mədəniyyətin regional inkişaf xüsusiyyətlərinin və xronoloji mərhələlərinin dəqiqləşdirilməsi istiqamətində yeni elmi nəticələrin əldə olunmasına şərait yaratmışdır.
Araşdırmada Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin öyrənilməsində beynəlxalq elmi əməkdaşlığın
rolu xüsusi vurğulanır. Xarici elmi mərkəzlərlə həyata keçirilən birgə layihələr, laborator analizlər
və müqayisəli tədqiqatlar Azərbaycanın qədim mədəni irsinin dünya elmi ictimaiyyətində daha geniş
tanıdılmasına xidmət edir. Müxtəlif arxeoloji kolleksiyalar üzərində aparılan yeni elmi araşdırmalar
regionun Son Tunc–Erkən Dəmir dövrü tarixinin yenidən qiymətləndirilməsi üçün mühüm elmi baza
formalaşdırır.
Məqalədə Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin təhsil potensialı ayrıca tədqiqat istiqaməti kimi qiymətləndirilmişdir. Müəllif qeyd edir ki, bu mədəni irsin ümumi və ali təhsil proqramlarında daha
sistemli şəkildə öyrədilməsi tələbələrdə milli-mədəni irsə hörmət hissinin formalaşdırılmasına, tarix
şüurunun inkişafına və elmi-tədqiqat bacarıqlarının gücləndirilməsinə mühüm töhfə verə bilər. Arxeoloji tapıntıların rəqəmsal platformalarda təqdim edilməsi, virtual muzeylərin yaradılması, in teraktiv
xəritələr, 3D rekonstruksiyalar, layihəəsaslı öyrənmə metodları və muzey pedaqogikası kimi
innovativ yanaşmalar tarix tədrisinin keyfiyyətinin yüksəldilməsində mühüm vasitə hesab edilir.
Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin müasir elmi metodlarla
kompleks şəkildə araşdırılması Azərbaycanın qədim tarixinin obyektiv şəkildə öyrənilməsinə, milli
arxeoloji irsin beynəlxalq elmi dövriyyəyə inteqrasiyasına və gələcək nəsillərin tarixi-mədəni irsə
bağlılığının möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Müəllif belə qənaətə gəlir ki, yeni texnologiyaların tətbiqi ilə aparılan multidissiplinar tədqiqatlar və təhsil prosesində innovativ yanaşmaların genişləndirilməsi Xocalı-Gədəbəy mədəniyyətinin elmi və pedaqoji əhəmiyyətinin daha da artırılması üçün
mühüm perspektivlər açır. 
Açar sözlər: Xocalı-Gədəbəy mədəniyyəti, Son Tunc dövrü, Erkən Dəmir dövrü, arxeologiya,
multidissiplinar tədqiqatlar, rəqəmsal irs, təhsil, Azərbaycanın qədim tarixi.